آیدین مهدی‌زاده _ رئیس شورای سیاستگذاری هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر و مدیرکل هنرهای تجسمی _ در گفت‌وگویی با ایسنا در تشریح رویکردهای این دوره از جشنواره هنرهای تجسمی فجر، از برگزاری جلسات متعدد کارشناسی پیش از آغاز این رویداد خبر داد و گفت: طی گفت‌وگوهایی که با اصناف هنری داشتیم، به این نتیجه رسیدیم که جشنواره نیازمند بازنگری و تحولی اساسی است؛ چراکه شیوه‌ها و سیستم‌های پیشین دیگر کارایی گذشته را ندارند.

او با اشاره به اینکه ادامه مسیر با همان نگاه و روش‌های سابق پاسخگو نخواهد بود، تأکید کرد: تعاملات و برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده حول چهار محور اصلی شکل گرفت و آنچه امسال در هجدهمین جشنواره شاهد هستیم، حاصل همین رویکرد تحولی است. این تغییر شمایل جشنواره را کاملاً متفاوت کرده و حتی ممکن است در برخی بخش‌ها غیرمنتظره به نظر برسد. با این حال امیدواریم این تغییرات مورد استقبال مردم قرار گیرد. همچنین پس از جشنواره نشست‌های آسیب‌شناسی برگزار می‌شود.

به گفته او، نخستین محور این تحول با شعار «هنر برای مردم» تعریف شده است؛ رویکردی که تلاش دارد جشنواره را از گالری‌ها و محافل تخصصی خارج کرده و مباحث تخصصی را به انجمن‌ها و سالن‌های حرفه‌ای بسپارد. بر این اساس، در این دوره مردم خود به خلق اثر هنری می‌پردازند و زیر نظر هنرمندان، تولید اثر می‌کنند تا هنر در زندگی روزمره آنان جاری شود. او البته تأکید کرد که این رویکرد به معنای حذف برنامه‌های سنتی جشنواره نیست، بلکه تمرکز اصلی بر مشارکت مردمی قرار گرفته است.

طی گفت‌وگو با مهدی‌زاده، دومین محور، «هنر یکپارچه و فرابخشی» عنوان شد؛ به این معنا که مرزبندی میان رشته‌هایی چون خوشنویسی، گرافیک و عکاسی برداشته شده و هنرهای تجسمی در قالبی یکپارچه ارائه می‌شوند.

او در ادامه خاطرنشان کرد: این جشنواره صرفاً رویدادی وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیست، بلکه تلاشی ملی است که با مشارکت نهادهای مختلف شکل گرفته است. استانداری‌ها همکاری دارند، وزارت میراث فرهنگی حمایت‌های گسترده‌ای انجام داده و سایر بخش‌ها نیز متناسب با ظرفیت‌های خود به کمک آمده‌اند تا جشنواره‌ای فراگیر و مردمی برگزار شود. سومین محور تحولی این رویداد اما، «فرایندمحوری و دوام» است؛ نگاهی که پاسخی به یکی از مهم‌ترین انتقادهای سال‌های گذشته است.

مهدی‌زاده توضیح داد: همواره این نقد به جشنواره وارد بود که برگزاری آن به چند روز محدود می‌شود و پس از پایان مراسم، تا سال بعد خبری از تداوم و اثرگذاری آن نیست؛ به همین دلیل تصمیم گرفته شد جشنواره نه یک رویداد مقطعی، بلکه یک پروژه یک‌ساله دیده شود؛ مسیری که از اکنون آغاز می‌شود و تا دوره بعدی ادامه خواهد داشت. در این چارچوب، خود جشنواره باید بازتاب‌دهنده عملکرد یک‌ساله دفتر هنرهای تجسمی و وضعیت هنر در کشور باشد.

او با اشاره به زمان برگزاری برنامه‌های اصلی گفت: از پنجم تا دوازدهم اسفندماه در خدمت هنرمندان و مخاطبان خواهیم بود، اما این ایام در واقع آغاز رسمی مجموعه‌ای از برنامه‌هاست و به نوعی افتتاحیه رویدادهایی محسوب می‌شود که در ادامه نیز جریان خواهند داشت.

به گفته او، این مسیر در نوروز، فروردین و اردیبهشت ادامه پیدا می‌کند و پس از آن نیز تداوم می‌یابد تا در جشنواره سال آینده دوباره به جمع‌بندی برسد.

مدیرکل هنرهای تجسمی در تشریح چهارمین محور جشنواره از مفهوم «هنر متحد و هنر مؤثر» سخن گفت و تأکید کرد: پرسش اصلی این است که هنرهای تجسمی چه کمکی می‌توانند به حل مسائل و معضلات زندگی مردم کنند و چگونه می‌توان هنر فاخر را از فضای صرفاً تخصصی به متن زندگی جامعه پیوند زد. بر همین اساس و با نظر دبیر جشنواره و هیأت سیاست‌گذاری، «آب» به‌عنوان یک موضوع ملی و تمدنی انتخاب شده است.

به گفته مهدی‌زاده، هنرمندان و مردم در قالب پروژه «سرزمین من، ایران؛ تجسم آب» به خلق آثار خواهند پرداخت تا نمایشگاهی برآمده از این پیام شکل گیرد؛ پیامی که هم ریشه در مفاهیم ملی و تاریخی دارد و هم در باورهای مذهبی جامعه جایگاه ویژه‌ای یافته است.

او تصریح کرد: با چنین رویکردی، جشنواره از قالب سنتی «نمایشگاه، داوری و اهدای جایزه به آثار برتر» فاصله گرفته و به مجموعه‌ای از رویدادهای گسترده تبدیل شده است. در همین راستا، حدود ۱۲۰ رویداد هنری در ۳۲ استان کشور طراحی شده که از ۲۷ بهمن‌ماه آغاز شده‌اند. زنگ رسمی آغاز جشنواره نیز پنجم اسفند و همزمان با روز بزرگداشت خواجه نصیرالدین طوسی در شوشتر به صدا درخواهد آمد؛ آیینی که با حضور وزارت نیرو و استانداری خوزستان برگزار می‌شود تا پروژه «سرزمین من» با تمرکز بر پاسداشت مفهوم آب رسماً آغاز شود و در ادامه سال امتداد یابد.

مهدی‌زاده در ادامه تشریح برنامه‌های هجدهمین دوره از جشنواره هنرهای تجسمی فجر، به جزئیات رویدادهای پس از آیین افتتاحیه پنجم اسفندماه اشاره کرد و گفت: پس از برگزاری مراسم آغازین در شوشتر، روند بازگشایی‌ها و دیدارهای نمایشگاهی به‌صورت متناوب تا دوازدهم اسفندماه، همزمان با روز ملی آب (سیزدهم اسفند)، ادامه خواهد داشت. جدول کامل این برنامه‌ها منتشر شده و مشخص است که در تهران چه رویدادهایی برگزار می‌شود و همزمان با آن، در تمامی استان‌ها نیز نمایشگاه‌ها و برنامه‌های متنوعی با محوریت «هنر در خدمت مردم» جریان دارد.

به گفته او، در تهران مجموعه‌ای از مراکز مهم هنری میزبان برنامه‌های جشنواره خواهند بود؛ از جمله موزه هنرهای دینی امام علی (ع)، برج آزادی، دانشگاه هنر تهران، مؤسسه فرهنگی هنری صبا و موزه هنرهای معاصر تهران. بخشی از این برنامه‌ها به موضوع «آب» اختصاص دارد و بخشی دیگر به بزرگداشت‌ها، تقدیرها و بازخوانی رویدادهای شاخص هنری سال.

مدیرکل هنرهای تجسمی با اشاره به برخی نمونه‌ها افزود: برای مثال، در پی برگزاری رویداد سال سهراب سپهری در کاشان، از برگزارکنندگان آن دعوت شده است تا نمایشگاهی مستقل را در قالب جشنواره ارائه کنند. همچنین جریان ملی فرش به‌عنوان یک نمایشگاه مستقل و فراگیر تدارک دیده شده تا عموم مردم بتوانند از آن بازدید کنند.

او از برگزاری نمایشگاهی مستقل در مجموعه فرهنگی نیاوران نیز خبر داد که شامل آثاری گردآوری‌شده از شهرهای مختلف استان فارس با موضوع «سالگرد تولد رسول مهربانی» است و آثار شاخصی در آن به نمایش درمی‌آید. بازگشایی این نمایشگاه در قالب برنامه‌های جشنواره دهم اسفندماه خواهد بود، هرچند نمایشگاه از پنجم اسفند افتتاح شده و امکان بازدید عمومی از آن فراهم است.

مهدی‌زاده ادامه داد: منتخب آثار خوشنویسی و منتخب دوسالانه کاریکاتور هم در قالب بازنمایی نمایشگاه‌هایی که از کیفیت بالایی برخوردار بوده‌اند، ارائه می‌شوند تا آثار برجسته هنرمندان در معرض دید عموم قرار گیرد. دوازدهم اسفندماه مراسمی برای نکوداشت فعالیت یک‌ساله دفتر هنرهای تجسمی و اعلام برنامه‌های سال آینده برگزار خواهد شد و پس از آن، جشنواره با نگاهی رو به آینده به استقبال سال جدید می‌رود.

او در پاسخ به پرسشی درباره میزان استقبال از هجدهمین دوره جشنواره هنرهای تجسمی فجر با توجه به شرایط موجود جامعه، تأکید کرد: در این دوره اساساً با رویکرد «انتظار برای استقبال» وارد میدان نشدیم. ما خود را میزبان مردم و در خدمت مردم می‌دانیم؛ بنابراین برنامه‌ریزی انجام شد تا بستری برای حضور و گفت‌وگو فراهم شود، فارغ از اینکه از پیش بخواهیم میزان استقبال را پیش‌بینی کنیم.

او با اشاره به شرایط اجتماعی امروز افزود: جامعه ما نیازمند همدلی و کنار هم بودن است و هنر می‌تواند به‌عنوان یک پیام تلفیق‌شده، امکان گفت‌وگو را فراهم کند. موضوع اصلی جشنواره نیز «دور هم بودن» و ایجاد فضای تعامل است. خوشبختانه در روند اجرای برنامه‌ها با مانعی روبه‌رو نشدیم و تلاش کردیم کیفیت برنامه‌ها در بالاترین سطح ممکن حفظ شود. برنامه‌هایی که از ۲۷ بهمن‌ماه آغاز شده‌اند، تاکنون با استقبال خوبی همراه بوده و امیدواریم این روند ادامه یابد.

مهدی‌زاده با تأکید بر انتخاب «آب» به‌عنوان یک موضوع تمدنی و مقدس گفت: هدف ما ایجاد انسجام و همدلی حول این پیام ملی است. امیدواریم مردم ما را خدمتگزار خود بدانند و این رویکرد را بپذیرند تا این جشنواره آغازی برای یک سال فعالیت مستمر باشد.

او درباره میزان تحقق برنامه‌های پیش‌بینی‌شده نیز توضیح داد: تقریباً تمامی برنامه‌هایی که طراحی شده بود، طبق زمان‌بندی در حال اجراست و مانع خاصی وجود نداشته است. بخشی از برنامه‌ها که به انعکاس آثار خلق‌شده در ۱۲۰ رویداد استانی در فضای شهری اختصاص دارد، به‌دلیل پیوند با فرهنگ‌سازی مصرف آب، به ایام نوروز و فروردین و اردیبهشت موکول شده است. در این زمینه نیز رایزنی‌هایی انجام شده و قرار است اطلاع‌رسانی‌های مرتبط با موضوع مصرف آب در ادامه سال تقویت شود. مجموعه‌ای از پوسترها و آثار مرتبط با «آب» نیز در نوروز ارائه خواهد شد. جشنواره امسال در قالب یک فرایند یک‌ساله تعریف شده و به هفت یا هشت روز محدود نخواهد ماند.

مهدی‌زاده همچنین در پاسخ به پرسشی درباره ترکیب شرکت‌کنندگان تصریح کرد: ترکیب متنوعی از هنرمندان پیشکسوت و جوان در جشنواره حضور دارند، اما فلسفه اصلی این دوره تمرکز بر ظرفیت استان‌ها و بهره‌گیری از استعدادهای جوان بوده است. هنرمندان شناخته‌شده و صاحب‌نام بیشتر در قالب کیوریتور و منتور در استان‌ها و تهران حضور دارند، اما خلق آثار عمدتاً بر عهده جوانان و حتی مردم عادی است؛ از هنرمندان نوپا گرفته تا افرادی که شاید به‌صورت حرفه‌ای هنرمند شناخته نشوند، مانند یک بانایشان خانه‌دار یا فعالان محلی که در این فرایند مشارکت می‌کنند و در بازنمایی آثار نقش دارند.

او همچنین به برخی نمایشگاه‌های شاخص اشاره کرد و گفت: برای نمونه، نمایشگاه آثار فاخر موزه‌ای در موزه هنرهای دینی امام علی (ع) که هفتم اسفند بازگشایی می‌شود، شامل آثار هنرمندان شناخته‌شده است. همچنین در برج آزادی نمایشگاهی از آثار منتخب عکاسان نام‌آشنا برگزار شده است. در کنار آن، بخش‌هایی مانند منتخب جشنواره جوان، منتخب «پاییز برگ» و برنامه‌های مرتبط با سالگرد تولد رسول مهربانی، ترکیبی از هنرمندان در سطوح مختلف را در بر می‌گیرد.

مهدی‌زاده درباره نمایشگاه منتخب تصویرسازی جایزه سال سهراب سپهری نیز گفت: در این بخش هم آثار هنرمندان شناخته‌شده ارائه شده، اما در کنار آنان هنرمندان جوان نیز حضور دارند و جشنواره تلاش کرده این هم‌نشینی نسل‌ها را حفظ کند.

او در پایان ابراز امیدواری کرد که در مراحل بعدی جشنواره بتواند با ارائه آمار دقیق‌تری از تعداد شرکت‌کنندگان و استعدادهای حاضر، گزارش جامع‌تری ارائه دهد و تأکید کرد: مسیر امسال آغاز یک حرکت مستمر است و امیدواریم با حمایت مردم، این روند به نتایج مطلوبی برسد.