خبرگزاری مهر: چالش ناترازی انرژی در سالهای اخیر گریبان‌گیر کشور ما شده است؛ از یکسو ناترازی ۳۰۰ میلیون متر مکعبی گاز در زمستان و از سوی دیگر ناترازی ۲۰ هزار مگاواتی برق در تابستان و حتی در زمستان موجب شده تا به دنبال راهکاری برای جبران ناترازی در کشور بود؛ انرژی های تجدیدپذیر همواره به عنوان جایگزینی مناسب برای نیروگاه های حرارتی و جبران بخشی از ناترازی موجود عنوان شده است که توسعه زود هنگام آن می‌تواند به‌عنوان یک اهرم مهم برای ایجاد تعادل در تراز انرژی عمل کند.

استفاده همزمان از دو حامل انرژی را می توان مهمترین دلیل ناترازی انرژی در کشور عنوان کرد، اما این موضوع به تنهایی نمی تواند منجر به چنین شکافی شود به همین دلیل اگر به دنبال ریشه یابی ناترازی انرژی در کشور باشیم چند عامل مهم و تاثیر گذار در این زمینه وجود دارد که رشد همزمان تولید و مصرف را می توان یکی از مهمترین دلایل ناترازی انرژی دانست چرا که رشد سریع و نامتعارف مصرف انرژی، به‌خصوص در بخش خانگی و کشاورزی، همواره از ظرفیت تولید پیشی گرفته است به همین علت با وجود افزایش تولید برق و گاز این بخش ها همچنان پاسخگوی نیاز موجود نیستند. در کنار آن می توان به فرسودگی نیروگاه‌های حرارتی، تک حاملی بودن انرژی در کشور و از همه مهمتر عدم جذب سرمایه‌گذاری کافی در بخش های مختلف بهره وری انرژی را کاهش داده است.شاید برای همین است که به نظر می رسد در چنین شرایطی راهی جز توسعه انرژی های تجدیدپذیر برای جبران ناترازی انرژی در کشور وجود ندارد.

توسعه انرژی پاک و تاثیرات زیست محیطی آن

توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر فراتر از تأمین برق صرف، منافع کلان اقتصادی و محیط زیستی به همراه دارد؛ صرفه‌جویی در سوخت فسیلی،بر اساس محاسبات مرکز پژوهش‌های مجلس، توسعه هر مگاوات ظرفیت تولید برق از منابع تجدیدپذیر، به‌طور میانگین موجب صرفه‌جویی بیش از ۳۰۰ هزار لیتر سوخت مایع در سال می‌شود این صرفه‌جویی فشار بر ذخایر گاز و میعانات گازی کشور را کاهش می‌دهد. کاهش هزینه‌های عملیاتی ؛ کاهش نیاز به واردات قطعات یا سوخت‌های پشتیبان، هزینه‌های مستقیم دولت و یارانه‌های پنهان بخش انرژی را کاهش می‌دهد. و در نهایت و از همه مهتر کاهش انتشار آلاینده‌ها و کاهش انتشار دی اکسید کربن زیرا بر اساس گزارش بانک جهانی (۲۰۲۳)، توسعه انرژی‌های پاک و جایگزینی سوخت‌های فسیلی می‌تواند مانع انتشار میلیون‌ها تُن دی‌اکسیدکربن و سایر آلاینده‌های محلی در سال شود که این امر کیفیت هوای کلان‌شهرها را بهبود می‌بخشد. حتی انطور که محسن طرزطلب رئیس ساتبا می گوید :« هر یک مگاوات نیروگاه خورشیدی سالانه باعث کاهش ۵۶۴ هزار مترمکعب گاز و ۴۴۳ متر مکعب آب می شود که این امر از انتشار ۱۳۸۴ تن گاز CO₂ در هوا جلوگیری می کند، برهمین اساس با تحقق ظرفیت ۱۱ هزار مگاواتی نیروگاه های تجدیدپذیر تا پایان تابستان سال آینده، معادل ۲ درصد از کل مصرف گاز کشور و حدود ۷ درصد از مجموع سوخت مصرفی نیروگاه های تولید برق کاهش خواهد یافت. بر این اساس هر یک مگاوات نیروگاه خورشیدی سالانه باعث کاهش هزار متر مکعب گاز می شود. »

برق سبز گامی بلند برای سرمایه گذاری در تجدیدپذیر ها

برای تضمین بازگشت سرمایه و جذب سرمایه‌گذاران خصوصی، سازوکارهای بازارمحور ضروری است. در این راستا، راه‌اندازی تابلوی سبز برق در بورس انرژی ایران، گامی مهم در ایجاد بازار رقابتی و شفاف برای خرید و فروش انرژی پاک بوده است.که توانسته بسیاری از صنایع را به سمت احداث نیروگاه های تجدیدپذیر سوق دهد چرا که با خرید برق سبز از این تابلو، نه‌تنها به اهداف پایداری خود می‌رسند، بلکه از معافیت‌های قطعی برق در تابستان بهره‌مند می‌شوند. این سازوکار موجب شده است که سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های خورشیدی به‌لحاظ اقتصادی برای صنایع بزرگ جذابیت کافی را داشته باشد.

روند رو به رشد توسعه انرژی های تجدید پذیر با وجود عدم سرمایه گذاری کافی

ظرفیت نیروگاه های تجدیدپذیر در کمتر از یک سال دوبرابر شد که نشان دهنده پتانسیل موجود در کشور ماست عباس علی آبادی وزیر نیرو صحه بر این موضوع می گذارد و در این زمینه گفته است: در ابتدای دولت چهاردهم، ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر حدود هزار و ۲۰۰ مگاوات بود که اکنون از چهارهزار مگاوات عبور کرده و تا پایان سال به بیش از پنج هزار مگاوات خواهد رسید.

بر اساس داده‌های منتشرشده توسط وزارت نیرو، ارزش کل تسهیلات اعطایی در این بخش در سال ۱۴۰۲ حدود ۲٬۵۰۰ میلیارد تومان بوده است؛ رقمی که با توجه به نیاز واقعی کشور بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان برای تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه در بخش انرژی پاک هنوز ناکافی است. زیرا بر اساس برنامه هفتم توسعه اقتصادی کشور، ایران باید تا سال ۱۴۰۶ ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی خود را به ۱۲هزار مگاوات برساند. این هدف به‌معنای رشد هفت‌برابری نسبت به وضعیت فعلی است. در این راستا، وزارت نیرو و ساتبا پروژه‌هایی برای احداث نیروگاه‌های کوچک‌مقیاس در سطح توزیع طراحی کرده‌اند که از طریق مشارکت خانوارها و شرکت‌های کوچک قابل اجرا خواهد بود. البته آنطور که رئیس سازمان انرژی های تجدیدپذیر وعده داده است تا پیش از تابستان سال آینده باید به ظرفیت ۱۱ هزار مگاوات دست یابیم که آن هم نیازمند ورود سرمایه گذاران و استفاده از منابع صندوق توسعه ملی است.

بر اساس این گزارش بحران ناترازی انرژی در کشور ما نتیجه وابستگی به سوخت‌های فسیلی است. با این حال پتانسیل فراوان منابع تجدیدپذیر در ایران نشان می‌دهد که توسعه سریع و هدفمند این منابع می‌تواند این بحران را به‌طور موثری تعدیل کند. انرژی‌های تجدیدپذیر نه‌تنها فشار بر شبکه‌های گاز و برق را در پیک‌های مصرف کاهش می‌دهند، بلکه مزایای اقتصادی و زیست‌محیطی قابل ملاحظه‌ای دارند. بنابراین، سرمایه‌گذاری هوشمند و رفع موانع مقرراتی در انرژی‌های تجدیدپذیر یک راهبرد ضروری برای تضمین امنیت، پایداری و رشد اقتصادی کشور در دهه‌های آتی محسوب می‌شود.